KPI’s in kwaliteitsmanagement

KPI’s zijn cijfers die zichtbaar maken hoe kwaliteit presteert. Hoeveel producten worden afgekeurd? Hoe vaak komen klachten terug? Worden verbeteracties op tijd afgerond? En wat laten audits zien?

Deze cijfers geven waardevolle signalen. Maar een dashboard vol groene en rode vakjes vertelt nooit het hele verhaal. Stel dat het aantal klantklachten daalt. Dat lijkt positief. Maar als klachten minder goed worden geregistreerd, ziet de KPI er beter uit zonder dat de kwaliteit is verbeterd.

Zie een KPI daarom als een waarschuwingslampje op het dashboard van een auto. Het laat zien dat er iets gebeurt, maar voor de oorzaak moet je verder kijken. De kunst is niet om zoveel mogelijk te meten, maar om de juiste dingen te meten en daar samen op te sturen.

Vind versterking voor je Quality-afdeling Bekijk de Quality Vacatures

Wat zijn KPI’s binnen kwaliteitsmanagement?

Een KPI (Key Performance Indicator) laat zien hoe een organisatie, proces of team presteert op een belangrijk kwaliteitsdoel. Niet ieder cijfer is meteen een KPI. Zo kun je dagelijks de temperatuur van een koelcel meten. Wil je volgen hoe vaak deze binnen de afgesproken norm blijft? Dan kun je het percentage controles dat aan de norm voldoet als KPI gebruiken.

De KPI laat zien wat je volgt, de norm wanneer het resultaat goed genoeg is en de doelstelling wat je wilt bereiken.

Leading en lagging KPI’s

Binnen kwaliteitsmanagement zijn er leading en lagging KPI’s.

Lagging KPI’s laten zien wat al is gebeurd, zoals klantklachten, recalls, afkeur of productblokkades. Een probleem wordt hiermee vaak pas achteraf zichtbaar.
Leading KPI’s helpen mogelijke problemen eerder te herkennen. Denk aan te laat uitgevoerde controles, openstaande CAPA's (corrigerende en preventieve acties), auditbevindingen of medewerkers die een training nog moeten volgen.

Een fabriek kan weinig klachten hebben, terwijl controles steeds vaker te laat worden uitgevoerd. Door beide soorten KPI’s te volgen, krijg je een completer beeld van de kwaliteit.

Yor In 27 08 2026 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos 22

KPI’s voor productkwaliteit

Met KPI’s voor productkwaliteit volg je of producten voldoen aan de afgesproken kwaliteitseisen. Denk bijvoorbeeld aan:

Afkeurpercentage: geeft aan welk deel van de productie wordt afgekeurd. Stijgt dit percentage? Dan kan er bijvoorbeeld iets mis zijn met een grondstof, een machine-instelling of stap in het productieproces.
First time right: meet welk percentage producten in één keer aan de eisen voldoet. Een hoger percentage wijst doorgaans op een stabieler proces, mits afwijkingen consequent worden geregistreerd.
Aantal afwijkingen of afwijkingen per geproduceerd volume: geeft inzicht in hoe vaak een product of proces niet aan de eisen voldoet. Kijk daarbij ook naar ernst, herhaling en oorzaak.
Herbewerkingen: geven aan hoe vaak extra werk nodig is om een product alsnog aan de eisen te laten voldoen. Veel herbewerkingen kunnen wijzen op problemen in het proces.
Productblokkades: Meer productblokkades betekent niet automatisch slechtere kwaliteitsbeheersing: het kan ook betekenen dat mogelijke afwijkingen goed worden gesignaleerd en producten terecht worden tegengehouden. Daarom zijn oorzaak, duur, herhaling en uiteindelijke vrijgave minstens zo relevant als alleen het aantal.

Yor In 27 08 2026 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos 29

KPI’s voor voedselveiligheid en compliance

Deze KPI’s helpen om te volgen of producten veilig worden gemaakt en of de organisatie werkt volgens wetten, regels en kwaliteitseisen.

Aantal kritieke afwijkingen: geeft inzicht in ernstige afwijkingen met mogelijke gevolgen voor voedselveiligheid, wetgeving of certificering.
Tijdige uitvoering van controles: laat zien of kwaliteits- en veiligheidscontroles volgens planning worden uitgevoerd. Worden controles regelmatig te laat of helemaal niet uitgevoerd? Dan kan dat een risico vormen.
Auditbevindingen: kijk niet alleen naar het aantal, maar bijvoorbeeld ook naar ernst, herhaalbevindingen, tijdige afsluiting van acties en trends over meerdere audits.
Percentage tijdig afgesloten CAPA’s: meet hoeveel corrigerende en preventieve acties op tijd worden afgerond. Daarbij gaat het niet alleen om snelheid: een CAPA snel afsluiten heeft weinig waarde als het probleem daarna terugkomt.
Effectiviteit van CAPA’s: meet welk percentage CAPA’s bij de effectiviteitscontrole aantoonbaar succesvol is gebleken, bijvoorbeeld doordat dezelfde afwijking niet opnieuw optreedt.
Resultaten van hygiëne- of omgevingsmonitoring: bijvoorbeeld het percentage resultaten binnen norm, het aantal overschrijdingen van actielimieten of terugkerende afwijkingen.

Yor In 27 08 2026 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos 83

KPI’s voor klanten en leveranciers

Aantal klantklachten: geeft inzicht in waar het product, proces of de verwachting van de klant niet goed op elkaar aansluiten. Kijk vooral naar terugkerende klachten en oorzaken.

Klachten per geproduceerd volume: zet klachten af tegen de productie. Tien klachten bij één miljoen producten geven een ander beeld dan tien bij tienduizend.

Doorlooptijd klachtenafhandeling: meet hoe snel een klacht wordt onderzocht en afgehandeld. Snelheid is belangrijk, maar een klacht moet ook goed worden onderzocht.

Leveranciersafwijkingen: laten zien hoe vaak geleverde materialen niet aan de eisen voldoen. Terugkerende problemen vragen om onderzoek naar de oorzaak.

Samengestelde leveranciersscore: deze score is gebaseerd op bijvoorbeeld afwijkingen, leverbetrouwbaarheid en auditresultaten.

Welke KPI past bij welke functie?

Niet iedere medewerker heeft dezelfde KPI’s nodig. Belangrijk is dat iemand stuurt op KPI’s waarop diegene vanuit zijn of haar functie invloed heeft. Een operator heeft bijvoorbeeld meer aan het afkeurpercentage van de eigen lijn dan aan cijfers over de hele organisatie. Het management kijkt juist naar trends en grotere risico’s. Door KPI’s af te stemmen op de functie, krijgen medewerkers informatie waar ze echt iets mee kunnen.

Functie	Relevante KPI’s
QA Manager	Klachten, auditbevindingen, CAPA-doorlooptijd, afwijkingen, kwaliteitskosten
QA Officer	Openstaande afwijkingen, CAPA-status, verificaties, documentatie
QC	Afkeur, testresultaten, first time right, vrijgavetijd
Productie	afwijkingen, waste, first time right, lijncontroles
Supplier Quality	Leveranciersklachten, afwijkingen, auditresultaten, leverbetrouwbaarheid
Management	Klantklachten, kwaliteitskosten, grote afwijkingen, trends en risico’s

Van kwaliteitsdoel naar bruikbare KPI

Een goede KPI begint bij de vraag: wat willen we verbeteren of onder controle houden? Daarna bepaal je welke cijfers nodig zijn.

Wil je terugkerende klantklachten verminderen? Dan zegt alleen het totale aantal klachten niet genoeg. Kijk ook naar de oorzaken en of verbeteracties voorkomen dat het probleem terugkomt.

Een goede KPI:

Heeft een duidelijke relatie met een kwaliteitsdoel
Kan worden beïnvloed door de mensen die ermee werken
Is voor iedereen duidelijk
Is gebaseerd op betrouwbare gegevens
Heeft een duidelijke norm of gewenste waarde
Helpt om te bepalen wanneer actie nodig is

Zorg er ook voor dat iedereen een KPI op dezelfde manier meet. Als locatie A alle afwijkingen registreert en locatie B alleen ernstige, zijn de resultaten niet goed te vergelijken.

Yor In Hessing Sevenum 07 08 2025 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos Deel 2 22

Yor In Hessing Sevenum 07 08 2025 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos Deel 1 21

Wanneer wordt een KPI juist contraproductief?

Een KPI moet kwaliteit helpen verbeteren. Te veel nadruk op het behalen van een cijfer kan juist verkeerd gedrag veroorzaken.

Stel dat een productieteam de afkeur zo laag mogelijk moet houden. Een medewerker twijfelt of een product aan de eisen voldoet. Afkeuren verhoogt het afkeurpercentage. Bij veel druk op deze KPI kan de neiging ontstaan om een afwijking niet te melden. Het cijfer blijft goed, terwijl het kwaliteitsrisico toeneemt.

Ook bij CAPA’s kan dit gebeuren. Als vooral wordt gestuurd op tijdig afsluiten, kan snelheid belangrijker worden dan een goede oplossing. Een CAPA is pas succesvol als de oorzaak is aangepakt en het probleem niet terugkomt.

Kijk daarom niet alleen naar wat je meet, maar ook naar welk gedrag een KPI kan veroorzaken.

Wat doe je als een KPI niet wordt gehaald?

Een rode KPI betekent niet meteen dat er een groot probleem is. Zie het als een signaal om verder te kijken.

Kijk eerst naar het signaal achter het cijfer

Controleer de gegevens. Klopt het cijfer?
Bekijk de ontwikkeling. Is het een uitschieter of speelt het langer?
Onderzoek de oorzaak. Waardoor verandert de KPI?
Kijk waar je invloed op hebt. Ligt het aan het proces, medewerkers, materiaal, een leverancier of de werkwijze?
Kies een passende actie. Pak de oorzaak aan, niet alleen het cijfer.
Controleer het resultaat. Heeft de actie geholpen?

Stel dat het afkeurpercentage op een verpakkingslijn in drie weken stijgt van 2% naar 5%. Uit onderzoek blijkt dat fouten vooral na het omstellen van de lijn ontstaan. Medewerkers vragen beter op te letten, lost de oorzaak niet op. De omstelprocedure verbeteren of een extra controle toevoegen kan wel helpen.

Methodes zoals root cause analysis, CAPA, Six Sigma en continu verbeteren kunnen helpen om oorzaken te vinden en verbeteringen door te voeren.

Wanneer vraagt een afwijkende KPI om actie?

Niet iedere afwijking vraagt om dezelfde actie. Kijk daarom bijvoorbeeld naar:
Hoe ernstig de afwijking is
Hoe lang het probleem al speelt
Hoe vaak het voorkomt
Of het cijfer steeds verder verslechtert
Of er een risico is voor de voedselveiligheid
Wat de gevolgen zijn voor klanten
Hoe groot de kans is dat het opnieuw gebeurt

Een kleine, eenmalige afwijking zonder grote risico’s kun je soms blijven volgen. Een terugkerend probleem met mogelijke gevolgen voor de voedselveiligheid vraagt om snelle actie.

KPI’s bespreken op de werkvloer

Een dashboard alleen verbetert de kwaliteit niet. Medewerkers moeten begrijpen wat cijfers betekenen en welke invloed hun werk erop heeft.

Bespreek daarom tijdens een KPI-overleg:

Wat zien we gebeuren?
Waardoor verandert dit cijfer?
Waar hebben we zelf invloed op?
Welke afwijking verdient nu onze aandacht?
Welke actie spreken we af en wie gaat ermee aan de slag?
Wanneer bekijken we opnieuw of de situatie is verbeterd?

Zo wordt een KPI een praktisch hulpmiddel om samen aan kwaliteit te werken.

Yor In Hessing Sevenum 07 08 2025 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos Deel 1 23

Yor In Hessing Sevenum 07 08 2025 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos Deel 2 9

Kijk verder dan groen of rood

Een groen of rood cijfer geeft snel overzicht, maar vertelt niet altijd het hele verhaal.

Een groen cijfer betekent niet altijd dat alles goed gaat. Mag maximaal 5% worden afgekeurd en blijft de afkeur rond 4,5%? Dan is de KPI groen, terwijl een veel lager afkeurpercentage haalbaar is.
Een rood cijfer betekent niet altijd dat de kwaliteit slechter wordt. Als medewerkers afwijkingen beter registreren, stijgt mogelijk het aantal meldingen. De KPI lijkt slechter, terwijl problemen juist beter zichtbaar worden.
Een gemiddelde vertelt niet altijd het hele verhaal. Een gemiddelde afkeur van 2% klinkt goed. Maar als lijn A op 0,5% zit en lijn B op 6%, vraagt lijn B duidelijk om aandacht.

Kijk daarom niet alleen naar het cijfer of de kleur. Bekijk ook de ontwikkeling over tijd, mogelijke oorzaken en verschillen tussen bijvoorbeeld productielijnen, locaties of producten.

KPI’s die helpen om kwaliteit te verbeteren

KPI’s moeten passen bij het proces, betrouwbaar worden gemeten en duidelijk zijn voor de medewerkers die ermee werken.

Pas dan helpen ze om te begrijpen wat er echt gebeurt. Waarom stijgt het afkeurpercentage? Waarom komt dezelfde klacht vaker terug? En waarom blijven verbeteracties langer openstaan? Door verder te kijken dan het cijfer, wordt duidelijk waar problemen ontstaan en waar verbetering mogelijk is.

Cijfers geven richting wanneer mensen begrijpen wat ze betekenen en weten wat ze ermee kunnen doen.

Yor In Hessing Sevenum 07 08 2025 Epsilon Studios Ektor Tsolodimos Deel 2 24

Versterking bij kwaliteitssturing

Wil je meer grip op kwaliteitsprestaties of leveren jullie KPI’s nog te weinig concrete verbeteringen op? Yor-in denkt mee over de Quality-expertise die daarbij past. Onze Quality Professionals helpen bij het kiezen van KPI’s, analyseren van resultaten en vertalen van cijfers naar verbeteringen op de werkvloer.

Vind versterking voor jouw Quality-afdeling Bekijk de Quality Vacatures